Opis rośliny i występowanie dziurawca
![](https://ziolowaprzystan.pl/wp-content/uploads/2024/06/dziurawiec-1024x1024.webp)
Dziurawiec zwyczajny, naukowo znany jako Hypericum perforatum L., to roślina o wielowiekowej historii wykorzystania w medycynie ludowej i zielarstwie. Charakteryzuje się drobnymi żółtymi kwiatami, które zbierane są latem. Rośnie dziko na łąkach, pastwiskach oraz skrajach lasów, preferując gleby przepuszczalne i nasłonecznione tereny.
Nazwa dziurawiec wywodzi się od łacińskiego słowa „perforatum”, odnoszącego się do charakterystycznych prześwitów w liściach i łodygach tej rośliny. Jest to odniesienie do wyglądu rośliny, która posiada drobne prześwitujące kropki na liściach, które wyglądają jak dziurki.
Znany również pod synonimami jak „ziele świętojańskie” czy „ziele św. Jana”, dziurawiec ma bogatą historię stosowania w medycynie ludowej jako środek przeciwdepresyjny i łagodzący objawy lżejszych zaburzeń psychicznych. Surowiec zielarski pozyskuje się z całej nadziemnej części rośliny, która zawiera substancje czynne, takie jak hiperycyna i flawonoidy, znane ze swojego pozytywnego wpływu na samopoczucie.
Dziurawiec jest szeroko rozpowszechniony w Europie, Azji Zachodniej oraz Afryce Północnej, gdzie od wieków wykorzystywany jest nie tylko w medycynie, ale także w obrzędach i tradycyjnych praktykach związanych z okresem letniego przesilenia. Jego znaczenie kulturowe podkreślają również starożytne teksty zielnikowe, jak choćby z 1613 roku „Zielnik Syreniusza”, który wymienia go jako „Dzwonki Panny Marii”.
Uprawa i pozyskiwanie surowca
Dziurawiec zwyczajny nie jest trudny w uprawie i często można go spotkać także w ogrodach ziołowych. Roślina preferuje stanowiska słoneczne i gleby przepuszczalne, jednak dobrze znosi też lekkie cienie. Rozmnaża się go najczęściej przez wysiew nasion wczesną wiosną lub przez podział kęp pod koniec zimy. Zebranie surowca następuje zazwyczaj latem, gdy roślina jest w pełni rozwoju i kwitnienia. Część nadziemna dziurawca jest zbierana i suszona w cieniu, aby zachować jak najwięcej aktywnych składników roślinnych. Proces ten jest kluczowy, aby uzyskać wysokiej jakości ziele dziurawca, które znajduje zastosowanie w ziołolecznictwie oraz produkcji suplementów diety.
Podstawowe substancje czynne ziela dziurawca
Hyperici herba, czyli ziele dziurawca, jest bogate w różnorodne substancje czynne, które odpowiadają za jego właściwości lecznicze i terapeutyczne. Najważniejsze związki to diantranoidy, z których główną jest hiperycyna, znana również jako całkowita hiperycyna, oraz jej pochodne takie jak pseudohyperycyna i protohyperycyna. Te związki mają potencjalne działanie przeciwdepresyjne i neuroprotekcyjne. Kolejną istotną grupą są pochodne floroglucyny, z których najbardziej znana jest hyperforyna, wspierająca również działanie przeciwdepresyjne. Flawonoidy, takie jak hyperozyd, rutozyd, kwercetyna i ich pochodne, pełnią funkcje antyoksydacyjne i mogą wspierać układ odpornościowy.
![](https://ziolowaprzystan.pl/wp-content/uploads/2024/06/ziolo-dziurawca-300x300.webp)
Preparaty z zioła dziurawca są różnorodne i zależą od metody ekstrakcji substancji czynnych. Najczęściej stosowane są wyciągi alkoholowe, które wydobywają przede wszystkim lipofilowe składniki roślinne, takie jak hiperycyna. Wyciągi olejowe zawierają natomiast substancje rozpuszczalne w tłuszczach, jak hyperforyna. Wyciągi wodne są stosowane mniej często, ale mogą zawierać głównie flawonoidy i inne hydrofilowe związki. Sok z dziurawca jest rzadziej spotykany, ale także wykorzystywany ze względu na swoje potencjalne właściwości zdrowotne.
Dzięki swojej bogatej fitochemii ziele dziurawca jest nie tylko popularnym surowcem zielarskim, ale również przedmiotem badań naukowych, które potwierdzają jego skuteczność w różnych zastosowaniach terapeutycznych, głównie jako wsparcie w leczeniu łagodnych do umiarkowanych zaburzeń nastroju oraz innych dolegliwości zdrowotnych.
Działanie ziela dziurawca
Działanie dziurawca (Hypericum perforatum) opiera się na bogatej zawartości różnorodnych substancji czynnych, które mają potencjalne korzystne działanie zdrowotne. Różne metody ekstrakcji, takie jak wyciągi alkoholowe, olejowe, wodne oraz sok, pozwalają na wydobycie i skoncentrowanie specyficznych związków roślinnych, które mogą mieć różne efekty terapeutyczne.
Wyciągi alkoholowe z ziela dziurawca
![](https://ziolowaprzystan.pl/wp-content/uploads/2024/06/nalewka-z-dziurawca-300x300.webp)
Wyciągi alkoholowe z ziela dziurawca są cenione ze względu na wysoką zawartość aktywnych składników roślinnych, takich jak hiperycyna, hyperforyna, ksantony oraz amentoflawon. Te substancje wykazują działanie przeciwdepresyjne, uspokajające oraz przeciwlękowe, zazwyczaj obserwowane po 2-4 tygodniach regularnego stosowania. Dodatkowo, wyciągi te zawierają olejek eteryczny, który może wspomagać funkcje żółciowe.
W praktyce klinicznej wyciągi alkoholowe dziurawca są stosowane w łagodnych i średnio nasilonych przypadkach depresji, gdzie zalecana jest średnia dawka dzienna wynosząca 2-4 g ziela dziurawca, lub odpowiednik suchego ekstraktu. Znajdują również zastosowanie w leczeniu zespołów przewlekłego zmęczenia, bezsenności, zespołu napięcia przedmiesiączkowego oraz w dolegliwościach psychicznych u kobiet w okresie menopauzy. Wyciągi alkoholowe dziurawca są często preferowane ze względu na skuteczność i szybkość działania, choć wymagają ostrożności ze względu na potencjalne działanie fotosensytyzujące, co może prowadzić do skórzanych reakcji niepożądanych.
Wyciąg alkoholowy z suszonego dziurawca: Suszone ziele dziurawca zalewamy spirytusem i pozostawiamy na 6 tygodni. 1 część suszonego ziela dziurawca na 5 części spirytusu (40-70%).
Wyciąg alkoholowy ze świeżego dziurawca: 100 gram świeżego dziurawca włożyć do słoika i zalać pół litrem spirytusu i 200 mililitrami wody. Nalewkę należy odstawić na dwa tygodnie, co jakiś czas wstrząsając, aby jej składniki lepiej się połączyły.
Wyciągi olejowe z ziela dziurawca
Wyciągi olejowe z dziurawca, znane jako Hyperici Oleum, są otrzymywane poprzez macerację świeżego ziela dziurawca w oleju, najczęściej oliwie z oliwek lub innym oleju roślinnym. Zawierają one składniki aktywne takie jak hiperycyna, hyperforyna, ksantony oraz flawonoidy, które nadają preparatowi charakterystyczne właściwości. Hiperycyna, działająca także jako czerwony barwnik, przyczynia się do nazwy tradycyjnie stosowanego w farmacji preparatu jako oleum rubrum, czyli olej czerwony.
Wyciągi olejowe dziurawca wykazują działanie przeciwzapalne, co jest szczególnie przydatne w leczeniu skórnych problemów takich jak oparzenia, skręcenia oraz w przyspieszaniu procesu zabliźniania ran. Ich stosowanie jest powszechnie doceniane za łagodność i naturalność, co czyni je popularnym wyborem w terapiach skórnych oraz w pielęgnacji miejscowych dolegliwości.
Olej z dziurawca: Możemy samodzielnie przygotować olejek dziurawcowy. Do tego celu potrzebujemy 2 szklanek oleju, np. lnianego, nierafinowanego słonecznikowego lub oliwy z oliwek, oraz 50-100g świeżych kwiatów dziurawca. Dodatkowo przydatne będą 2-3 łyżeczki spirytusu, duży słoik z nakrętką, gaza do filtrowania oraz ciemne buteleczki na przechowywanie. Kwiaty i pączki dziurawca drobno rozdrobniamy i wkładamy do słoika. Każdą warstwę kwiatów spryskujemy spirytusem, ale nie ubijamy ich zbyt ciasno. Następnie zalewamy olejem, który można wcześniej lekko podgrzać lub umieścić słoik w kąpieli wodnej, choć nie jest to konieczne. Słoik wystawiamy na działanie słońca na około 30 minut. Po tym czasie zawartość słoika przecedzamy przez sitko wyłożone gazą, a następnie filtrujemy. Gotowy olejek przekładamy do ciemnych butelek szklanych i przechowujemy w miejscu niedostępnym dla światła.
Wyciągi wodne z ziela dziurawca
Wyciągi wodne z ziela dziurawca są cennym źródłem flawonoidów, fenolokwasów oraz garbników, które odpowiadają za ich właściwości lecznicze. Flawonoidy takie jak hyperozyd, rutozyd i kwercetyna wykazują działanie spazmolityczne, wzmacniające naczynia włosowate oraz moczopędne. Fenolokwasy przyczyniają się do uszczelniania naczyń krwionośnych, natomiast garbniki działają ściągająco i przeciwzapalnie.
![](https://ziolowaprzystan.pl/wp-content/uploads/2024/06/olej-z-dziurawca-300x300.webp)
W praktyce medycznej wyciągi wodne dziurawca znajdują zastosowanie zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Wewnętrznie, ich działanie spazmolityczne wspomaga w leczeniu kolki wątrobowej i jelitowej, niestrawności oraz wzdęć. Działanie przeciwzapalne może być pomocne w zapaleniu błony śluzowej żołądka, a właściwości żółciopędne mogą wspierać funkcję wątroby. Dodatkowo, działanie moczopędne pomaga w eliminacji kwasu moczowego i szczawianów, co może być korzystne w terapii przeciwkamicowej.
Ze względu na swoje właściwości przeciwzapalne, wyciągi wodne dziurawca są również stosowane zewnętrznie. Mogą być aplikowane w postaci okładów na trudno gojące się rany, odmrożenia, oparzenia oraz owrzodzenia podudzi. Ponadto, płukanie jamy ustnej i gardła wyciągami wodnymi może wspomóc w łagodzeniu stanów zapalnych i podrażnień.
Napar z Dziurawca: Zalej 1 łyżeczkę suszonych ziół dziurawca szklanką wrzącej wody. Parzyć pod przykryciem przez około 15 minut, przecedź. Pij 1- 2 razy dziennie.
Sok ze świeżego ziela dziurawca
Sok z dziurawca( Hyperici succus), jest otrzymywany z świeżego ziela tej rośliny. Podobnie jak wyciągi wodne, może być stosowany zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie, oferując szerokie spektrum zastosowań terapeutycznych.
Wewnętrznie sok z dziurawca ma działanie regulujące na układy pokarmowy, moczowy i żółciowy może być pomocne w leczeniu kolki wątrobowej, niestrawności oraz problemów związanych z niewydolnością wątroby.
Zewnętrznie sok z dziurawca jest stosowany podobnie jak wyciągi wodne, głównie w celu łagodzenia stanów zapalnych skóry i błon śluzowych. Może być aplikowany na rany, oparzenia, odmrożenia oraz owrzodzenia skóry, wspomagając procesy gojenia się i redukując stan zapalny.
Działania niepożądane ziela dziurawca
Działania niepożądane związane z stosowaniem ziela dziurawca, obejmują szereg potencjalnych efektów ubocznych, które mogą wystąpić u niektórych pacjentów. Do najczęstszych należą zaburzenia żołądkowo-jelitowe, bóle głowy, zawroty głowy oraz różne reakcje ze strony układu nerwowego, takie jak sedacja lub pobudzenie psychoruchowe oraz zaburzenia snu. Może również wystąpić kołatanie serca, suchość w ustach, a także objawy takie jak zaburzenia widzenia, pieczenie oczu oraz drżenie. Istnieje również ryzyko odczynów fototoksycznych, szczególnie u osób o jasnej karnacji, które mogą doświadczać nadwrażliwości skórnej na działanie światła słonecznego.
Ważne jest również zwrócenie uwagi na przeciwwskazania dotyczące stosowania wyciągów z dziurawca w okresie ciąży, ponieważ istnieje ryzyko wywołania skurczów macicy i krwawień, co może prowadzić do poronienia. Ponadto, składniki czynne z dziurawca przechodzą do mleka matki, co może powodować działania niepożądane u niemowląt, takie jak kolki oraz zaburzenia faz snu.
Z uwagi na powyższe, przed rozpoczęciem stosowania preparatów z dziurawca zaleca się konsultację z lekarzem, zwłaszcza w przypadku pacjentów z istniejącymi problemami zdrowotnymi oraz wrażliwością na inne leki. Regularna ocena skutków ubocznych i reakcji organizmu jest kluczowa dla bezpiecznego i efektywnego korzystania z tego naturalnego surowca roślinnego.
Interakcje dziurawca z lekami farmaceutycznymi
Stosowanie dziurawca powinno być podejmowane ostrożnie, z uwagi na potencjalne interakcje z lekami farmaceutycznymi. Nie zaleca się łączenia dziurawca z tabletkami antykoncepcyjnymi, ponieważ może zmniejszać ich skuteczność, co zwiększa ryzyko nieplanowanej ciąży. Podobnie, istnieje ryzyko obniżenia skuteczności antybiotyków oraz leków przeciwzakrzepowych, takich jak warfaryna, co może prowadzić do zmiany parametrów krzepnięcia krwi.
Dziurawiec może również wpływać na stężenie digoksyny, co może mieć negatywne skutki dla osób przyjmujących ten lek na choroby serca. Interakcje te są również znaczące w kontekście chemioterapeutyków przeciwnowotworowych oraz inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, gdzie dziurawiec może zmniejszać skuteczność terapii lub prowadzić do niepożądanych efektów ubocznych.