Mniszek lekarski

Właściwości

Trawienie i uczucie pełności

Korzeń mniszka jest surowcem gorzkim, wykorzystywanym w zielarstwie przy łagodnej niestrawności, uczuciu pełności i wzdęciach. Tradycyjne przygotowania obejmują przede wszystkim odwary z korzenia.

Przejściowy brak apetytu

Korzeń wykorzystywano także przy przejściowym osłabieniu apetytu. Zastosowanie to łączy się z obecnością związków gorzkich. Osoby z niedrożnością dróg żółciowych nie powinny stosować preparatów mniszkowych; przy kamicy konieczne jest uzgodnienie ich użycia z lekarzem.

Drogi moczowe

Liście mniszka opisywano jako surowiec o działaniu moczopędnym. W tradycji zielarskiej wykorzystywano je w przygotowaniach związanych z wydalaniem moczu i gospodarką wodną organizmu. Przy dolegliwościach dróg moczowych istotne jest ustalenie ich przyczyny przed doborem preparatu.

Inulina i kuchenne wykorzystanie

Korzeń zawiera inulinę, należącą do roślinnych węglowodanów zapasowych. Młode liście wykorzystuje się w sałatkach, a kwiaty w syropach, galaretkach i przekąskach smażonych w cieście.

Zastosowania

Odwar z korzenia mniszka

Rozdrobniony, suszony korzeń zalej zimną wodą i gotuj na małym ogniu przez 10–15 minut. Odstaw na około 10 minut i przecedź. Przed zastosowaniem uwzględnij przeciwwskazania dotyczące dróg żółciowych opisane w Ostrożności.

Sałatka z liści, arbuza i fety

Młode liście umyj, wymocz w zimnej, osolonej wodzie i osusz. Porwij na kawałki, dodaj arbuz i fetę. Polej oliwą z sokiem z cytryny, dopraw pieprzem i posyp prażonym sezamem.

Kwiaty smażone w cieście

Oczyszczone koszyczki zanurz w cieście z mąki pszennej i kukurydzianej, wody oraz soli. Smaż na rozgrzanym oleju do złotego koloru. Podawaj z cukrem pudrem albo z twarożkiem.

Syrop z kwiatów mniszka

Kwiaty gotuj w wodzie, a płyn przecedź. Dodaj cukier i sok z cytryny, następnie podgrzewaj na małym ogniu do zgęstnienia. Ten słodki przetwór bywa nazywany „miodem mniszkowym”; powstaje z kwiatów i cukru.

Galaretka kwiatowa

Płyn po gotowaniu kwiatów oddziel od koszyczków. Połącz z cukrem, sokiem z cytryny i pektyną, następnie gotuj do uzyskania galaretki. Podawaj do deserów i pieczywa.

Susz z liści i korzenia

Liście oraz kwiaty susz oddzielnie w cieniu i przewiewie. Korzeń umyj, pokrój wzdłuż i wysusz w umiarkowanej temperaturze. Każdą część przechowuj w osobnym, opisanym opakowaniu, z dala od wilgoci i światła.

Jak rozpoznać

Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) jest byliną z rodziny astrowatych. Ma przyziemną rozetę głęboko powcinanych liści, pojedyncze żółte koszyczki na pustych w środku pędach i gruby korzeń palowy. Każdy koszyczek składa się z wielu drobnych kwiatów, a po przekwitnięciu tworzy kulisty dmuchawiec. Roślina zawiera biały sok mleczny. Rozpoznawaj te cechy łącznie; sama potoczna nazwa „mlecz” nie wystarcza.

Surowiec i przygotowanie

Pozyskuje się liście, kwiaty, ziele i korzeń. Indeks „Zioła w Rytmie Natury” podaje kwiecień–maj dla części nadziemnych oraz wrzesień–grudzień i styczeń–luty dla korzenia; zimowy zbiór wymaga odmarzniętej ziemi. Młode liście zbieraj przed kwitnieniem, koszyczki w pełni rozwinięte, w suchy, słoneczny dzień. Liście i kwiaty susz oddzielnie w cieniu i przewiewie. Korzenie umyj, pokrój wzdłuż i susz w umiarkowanej temperaturze; archiwalny opis podaje 40–50°C. Suchy surowiec umieść w szczelnych opakowaniach, z dala od wilgoci, światła i owadów. Opisuj osobno liść, kwiat i korzeń.

Źródła i uwagi redakcyjne

Zioła w Rytmie Natury, s. 289–292 i 513. Praktyczne zastosowania kuchenne i suszenie korzenia uzupełniono z archiwalnej karty mniszka lekarskiego.