Nagietek lekarski
Opis rośliny i występowanie
![](https://ziolowaprzystan.pl/wp-content/uploads/2023/07/Nagietek-opis-rosliny-i-wystepowanie-1024x1024.webp)
Nagietek lekarski jest rośliną jednoroczną, charakteryzującą się łamliwą łodygą, która może osiągać do 50 cm wysokości. Roślina ta jest znana z dużych, żółtych lub pomarańczowych kwiatostanów, które rosną na szczytach jej rozgałęzionych łodyg. Kwiaty te są zróżnicowane na zewnętrzne, języczkowate oraz wewnętrzne, rurkowate. Liście nagietka są szerokie, ogonkowe na dole, natomiast wyżej położone są lancetowate lub podługowate, a także siedzące. Całość rośliny jest pokryta lepkimi włoskami i gruczołami wydzielniczymi, co nadaje jej charakterystyczny aromat. Kwitnienie przypada na okres od czerwca do września, a owocem tej rośliny jest niełupka.
Nagietek lekarski ma swoje korzenie w rejonie śródziemnomorskim, gdzie występuje dziko. Jest uprawiany nie tylko w Europie Środkowej i Południowej, ale też na innych kontynentach. W Polsce jest popularny jako roślina ozdobna i lecznicza.
Uprawa i pozyskiwanie surowca
![](https://ziolowaprzystan.pl/wp-content/uploads/2023/07/Nagietek-uprawa-i-pozyskiwanie-surowca-1024x1024.webp)
Kwiaty i koszyczki nagietka są wykorzystywane jako surowiec zielarski. W celach leczniczych uprawia się przede wszystkim odmiany z pełnymi, ciemnopomarańczowymi kwiatami, które przeważają w kwiatostanie. Nagietek jest rośliną niewymagającą pod względem gleby, dobrze radzi sobie nawet na lżejszych podłożach. Rozprzestrzenia się poprzez nasiona, które wysiewa się wiosną.
Aby zapewnić ciągłe kwitnienie i stopniowo rozłożyć zbiór koszyczków, nagietka można siać w kilku terminach. Nasiona wsiewa się bezpośrednio do gleby od kwietnia do połowy czerwca, w ilości 7-8 kg/ha na głębokość 2-3 cm i z zachowaniem odległości 30-40 cm pomiędzy rzędami. Pierwsze siewki pojawiają się po 7-12 dniach. Opieka nad plantacją obejmuje przede wszystkim odchwaszczanie oraz przerywanie siewek, jeśli rośliny wzeszły za gęsto.
Zbiór kwiatów zaczyna się około 10-12 tygodni po wschodach, a zbieranie kwiatów odbywa się stopniowo, w miarę ich kwitnienia. Do surowca zielarskiego można zaliczyć zarówno całe koszyczki kwiatowe, jak i tylko kwiaty języczkowate, nazywane płatkami. Zbiór odbywa się w słonecznej i suchej pogodzie. Aby pozyskać płatki, najpierw zbiera się całe koszyczki, z których następnie natychmiast po zerwaniu wyskubuje się płatki. Po zebraniu płatki przenosi się do suszenia w cienistym, czystym i przewiewnym miejscu.
Suszenie na słońcu jest niewskazane, gdyż może prowadzić do utraty barwy i właściwości leczniczych płatków. Koszyczki kwiatowe pozbawione szypułek najlepiej suszyć w suszarni ogrzewanej do temperatury 35-45°C. Po prawidłowym wysuszeniu, kwiaty nagietka powinny zachować swoją naturalną, pomarańczową barwę. Z 4-5 kg świeżych koszyczków uzyskuje się około 1 kg suchego surowca, natomiast pozyskanie 1 kg suchych płatków wymaga wyskubania około 10 kg świeżych koszyczków, co wiąże się z dużym nakładem pracy ręcznej.
Podstawowe substancje czynne
Kwiaty nagietka są bogatym źródłem różnych substancji czynnych. Zawierają one saponiny triterpenowe, alkohole triterpenowe i ich estry, sterole, a także karotenoidy, które nadają kwiatom ich charakterystyczną barwę. Najwięcej karotenoidów można znaleźć w odmianach z języczkowatymi kwiatami o pomarańczowym odcieniu. Dodatkowo, kwiaty nagietka są źródłem flawonoidów, kumaryn i olejku eterycznego.
Równie istotne są związki śluzowe, kwasy organiczne, gorzki smak, żywice, poliacetyleny oraz polisacharydy. Kwiaty te dostarczają również witaminy C oraz sole mineralne, w tym te związanę z magnezem. Ciekawostką jest fakt, że saponiny triterpenowe, które znajdują się w kwiatach nagietka, mają budowę podobną do saponin występujących w korzeniu żeń-szenia, aralii mandżurskiej oraz eleuterokoka, które są cenionymi surowcami leczniczymi wykorzystywanymi na Dalekim Wschodzie.
Działanie nagietka lekarskiego
![](https://ziolowaprzystan.pl/wp-content/uploads/2023/07/Dzialanie-nagietka-lekarskiego-1024x1024.webp)
Nagietek lekarski odgrywa ważną rolę w dziedzinie fitoterapii, zasłużenie doceniony przez starożytną medycynę hinduską, arabską i grecką. To uniwersalne zioło ma wiele zastosowań, od ozdabiania ogrodów, przez kosmetyki, aż po zastosowania kulinarne i barwienie tkanin. Jego prawdziwe znaczenie wyłania się jednak w dziedzinie zdrowia i leczenia.
Nagietek, dzięki swojemu bogatemu składowi aktywnych substancji, jest ziołem o szerokim spektrum działania. Zewnętrzne stosowanie produktów na bazie nagietka ma działanie przeciwzapalne, bakteriobójcze i grzybobójcze. Substancje takie jak karotenoidy i triterpeny przyspieszają gojenie ran. Kiedy jest stosowany wewnętrznie, działa ochronnie i przeciwzapalnie na błony śluzowe przewodu pokarmowego, a także wspiera działanie wątroby, co pomaga w eliminacji zbędnych produktów przemiany materii.
Dodatkowo, polisacharydy zawarte w nagietku mają działanie immunostymulujące, podczas gdy saponiny działają jako adaptogeny, czyli substancje łagodzące stres. Działają one na organizm, zwiększając jego odporność na czynniki stresogenne, zarówno psychiczne, jak i fizyczne, które mogą zakłócić równowagę wewnętrzną, znaną jako homeostaza. Homeostaza to zdolność organizmu do utrzymania dynamicznej równowagi, a leki, w tym leki roślinne, mogą pomagać w przywróceniu tej równowagi, gdy jest ona zakłócona.
Działanie adaptogenne nagietka przypomina efekty obserwowane w przypadku innych roślin leczniczych, takich jak żeń-szeń i eleuterokok kolczasty, często określany jako „syberyjski żeń-szeń”. Podobnie jak te rośliny, nagietek wspomaga utrzymanie homeostazy organizmu.
Nagietek lekarski zastosowanie w medycynie
![](https://ziolowaprzystan.pl/wp-content/uploads/2023/07/Nagietek-lekarski-zastosowanie-w-medycynie-1024x1024.webp)
Nagietek lekarski posiada wiele zastosowań w medycynie, kosmetyce i gastronomii, dzięki swoim korzystnym właściwościom. Ceniony jest za zdolność przyspieszania gojenia ran, działanie przeciwzapalne, bakteriobójcze i grzybobójcze. Stosuje się go zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie w celu leczenia różnego rodzaju dolegliwości skórnych.
Nagietek lekarski znany jest ze swoich korzystnych właściwości leczniczych, które możemy wykorzystać na wiele sposobów. Dzięki nim możemy przygotować różnorodne preparaty, które pomogą nam w walce z różnymi dolegliwościami.
Napar z nagietka jest prostym i efektywnym środkiem, który może przynieść ulgę w dolegliwościach przewodu pokarmowego. Aby go przygotować, potrzebujemy jedną łyżkę kwiatów nagietka, które zalewamy 1½ szklanki wrzącej wody. Pozostawiamy pod przykryciem na około 15 minut, a następnie przecedzamy. Napar powinniśmy pić trzy razy dziennie po pół szklanki przed posiłkiem. Możemy go też stosować zewnętrznie – na skórę w formie okładów czy kompresów, gdy zmagamy się z zapaleniami skóry, ranami, stłuczeniami, czy żylakami. Znakomicie sprawdzi się także do płukania gardła i jamy ustnej w stanach zapalnych, a także jako kompres na zapalenie spojówek.
Nalewka nagietkowa to kolejny sposób wykorzystania leczniczych właściwości tej rośliny. Do jej przygotowania potrzebujemy 50g kwiatów nagietka, które zalewamy pół litrem 40% alkoholu. Mieszankę macerujemy przez dwa tygodnie, od czasu do czasu wstrząsając. Po tym czasie nalewkę przecedzamy, wyciskamy kwiaty i przelewamy do ciemnych butelek. Nalewkę stosujemy po pół łyżeczki w kieliszku wody, 2-3 razy dziennie przed posiłkami, w przypadku dolegliwości przewodu pokarmowego, niestrawności czy zaburzeń czynności pęcherzyka żółciowego. Można ją też stosować zewnętrznie do okładów na stany zapalne skóry.
Przygotować można również wino nagietkowe. 50g świeżych kwiatów języczkowatych zalewamy butelką białego wina gronowego (około 700 ml). Mieszaninę macerujemy przez dwa tygodnie, następnie przecedzamy i wyciskamy masę ziołową. Wino pijemy po pół kieliszka (25-30 ml) 2-3 razy dziennie w przypadku dolegliwości przewodu pokarmowego, ale też jako środek ogólnie wzmacniający.
Ważnym produktem, który można wytworzyć z nagietka, jest maść nagietkowa. Składa się ona z kostki gęsiego smalcu oraz szklanki świeżych lub suszonych płatków nagietka. Wszystko to rozgrzewamy w garnku, następnie przecedzamy przez sitko do szklanego słoiczka lub opakowania po kremie. Gdy maść ostygnie, przechowujemy ją w lodówce. Można ją stosować na rany, blizny czy stłuczenia.
Herbatę z nagietka przygotowujemy poprzez zalanie suszonych kwiatów wrzącą wodą i pozostawienie ich na co najmniej 15 minut. Następnie odcedzamy kwiaty za pomocą sitka. Można użyć całych kwiatów lub jedynie płatków – około jednej łyżki płatków na 1 szklankę wody. Herbata z nagietka pomaga m.in. w leczeniu infekcji dróg moczowych, działa kojąco na gardło, pomaga w stanach zapalnych jamy ustnej, reguluje miesiączkę, łagodzi objawy trądziku czy zmniejsza uczucie swędzenia.
Olej z nagietka to kolejny cenny produkt, który można z niego przygotować. Składa się on z oleju jojoba lub oliwy z oliwek oraz suszonych płatków nagietka. Płatki wkładamy do połowy szklanej butelki i zalewamy je do końca olejem lub oliwą. Butelkę umieszczamy w nasłonecznionym miejscu na miesiąc, od czasu do czasu ją wstrząsając. Po upływie tego czasu przecedzamy olej przez gęste sitko lub gazę. Olej z nagietka działa przeciwgrzybiczo, łagodzi poparzenia skóry, zapobiega powstawaniu blizn, poprawia krążenie i można go stosować do demakijażu, na bóle głowy czy uszu. Jednak należy pamiętać, że niektóre osoby mogą wykazywać reakcje alergiczne na użycie oleju z nagietka, dlatego przed jego zastosowaniem warto skonsultować się z wyszkolonym zielarzem.
Ważne jest jednak, aby pamiętać o możliwości wystąpienia reakcji alergicznych na nagietek, zwłaszcza w dużych dawkach.
Nagietek lekarski zastosowanie w kuchni
![](https://ziolowaprzystan.pl/wp-content/uploads/2023/07/Nagietek-lekarski-zastosowanie-w-kuchni-1024x1024.webp)
Nagietek nie tylko ma właściwości lecznicze, ale także jest cennym składnikiem w kuchni. Może dodać koloru i wyjątkowego smaku wielu potrawom. Oto kilka pomysłów na wykorzystanie nagietka w kuchni:
- Sałatka z nagietkiem: Możemy dodać świeże kwiaty nagietka do naszej ulubionej sałatki. Dodadzą one koloru i lekko pikantnego smaku.
- Kwiaty nagietka w occie: Kwiaty nagietka możemy zalać octem winnym i pozostawić na kilka tygodni. Taki ocet będzie miał wyjątkowy smak i kolor, którym możemy urozmaicić sosy do sałatek.
- Nagietek w maśle: Do masła dodajemy drobno posiekane płatki nagietka. Możemy je rozsmarować na pieczywie lub użyć do gotowania – nadadzą potrawom ciekawy kolor i aromat.
- Ryż z nagietkiem: Do ugotowanego ryżu dodajemy świeże płatki nagietka. Nadadzą one ryżu złocistego koloru i delikatnego smaku.
- Kwiaty nagietka w cukrze: Kwiaty nagietka możemy zasypać cukrem i pozostawić do wyschnięcia. Będą one wspaniałym dodatkiem do deserów, herbaty czy koktajli.
- Ciastka z nagietkiem: Do ciasta możemy dodać suszone kwiaty nagietka. Nadadzą one ciastkom wyjątkowego smaku i aromatu.
- Herbata z nagietka: Do herbaty możemy dodać suszone kwiaty nagietka, które nadadzą jej wyjątkowego aromatu i smaku.
Nagietek to nie tylko roślina lecznicza, ale także kulinarna. Jego kwiaty możemy wykorzystać na wiele różnych sposobów, dodając koloru i smaku naszym potrawom. Warto eksperymentować i odkrywać nowe smaki!