Pokrzywa zwyczajna
Opis rośliny i występowanie
Pokrzywa zwyczajna, znana też jako Urtica dioica, to wieloletnia roślina o silnym systemie korzeniowym, składającym się z licznych podziemnych rozłogów. Jej łodyga jest sztywna, czteroboczna i osiąga do 1,5 metra wysokości. Roślina jest obficie ulistniona, a jej ciemnozielone liście, ułożone naprzeciwlegle, mają sercowaty kształt u nasady i zaostrzone końce, a ich brzegi są grubo ząbkowane.
Co ciekawe, pokrzywa pokryta jest parzącymi włoskami, które zawierają kwas mrówkowy i krzemionkę. Włoski te, pod wpływem kontaktu ze skórą, łamią się, uwalniając kwas mrówkowy, który powoduje swędzenie, zaczerwienienie i powstawanie bąbli.
Pokrzywa jest rośliną dwupienną, co oznacza, że na różnych roślinach występują oddzielne kwiaty męskie i żeńskie. Delikatne, zielone kwiaty żeńskie rosną z kątów liści i są zebrane w zwisające grona, podczas gdy białawo-żółte kwiaty męskie pojawiają się na innych osobnikach. Okres kwitnienia pokrzywy trwa od czerwca do września, a jej owocem jest orzeszek.
Pokrzywa jest rośliną powszechną, występującą na niemal całym świecie, szczególnie w strefach o klimacie umiarkowanym. W Polsce jest to roślina pospolita, często spotykana w miejscach zasiedlonych, na obrzeżach dróg, rumowiskach, łąkach, pastwiskach, w lasach liściastych czy nad brzegami wód. Najchętniej rośnie na glebach wilgotnych, żyznych, próchniczych, bogatych w azot, preferując miejsca zacienione.
Uprawa pokrzywy nie jest skomplikowana – można ją prowadzić zarówno przez wysiew nasion wiosną, jak i przez rozmnażanie z rozłogów.
Uprawa i pozyskiwanie surowca
![](https://ziolowaprzystan.pl/wp-content/uploads/2023/07/Pokrzywa-uprawa-i-pozyskiwanie-surowca-1024x1024.webp)
W ziołolecznictwie wykorzystuje się dwa główne surowce pozyskiwane z pokrzywy: liść (Urticae folium) oraz korzeń (Urticae radix). Większość tych surowców gromadzona jest ze środowiska naturalnego. Aby zdobyć liść pokrzywy, rośliny są ścinane przed kwitnieniem, a następnie pozostawiane na powierzchni ziemi na jeden lub dwa dni. Ten proces pozwala pokrzywom przewietrzyć, co redukuje ich działanie parzące.
Po przewietrzeniu, liście są ostrożnie zrywane z łodyg i umieszczane w koszach, gdzie są przenoszone do miejsc suszenia. Suszenie liści odbywa się w naturalnych warunkach, zwykle w zacienionych i przewiewnych miejscach. Idealne do tego celu są suche i czyste strychy. Liście pokrzywy można również suszyć razem z ulistnionymi szczytami pędów, które są ścinane przed kwitnieniem i suszone jako całość. Te pędy powinny być rozłożone na pojedynczą warstwę, aby zapobiec pleśnieniu.
Po wysuszeniu, liście są ręcznie usuwane z łodyg. Jeśli liście są przetwarzane mechanicznie, mogą zostać poddane procesowi omlotu, po którym powstaje tzw. liść omlotu, który musi zostać oczyszczony z resztek łodyg. W dobrych warunkach, można zebrać trzy zbiory ulistnionych pędów w ciągu sezonu.
Korzeń pokrzywy jest zazwyczaj zbierany jesienią, przed nadejściem mrozów lub na wiosnę, zanim roślina wyda pędy. Korzenie są oczyszczane z ziemi, czasami myte, a następnie suszone, najlepiej w ogrzewanej suszarni przy temperaturze do 40°C. Jeżeli pogoda na to pozwala, korzenie mogą być również suszone w naturalnych warunkach.
Po suszeniu, liście i korzenie pokrzywy powinny być przechowywane w szczelnych, papierowych torebkach w suchych pomieszczeniach. Ważne jest, aby surowiec zachował naturalną zieloną barwę i był wolny od zanieczyszczeń organicznych, takich jak trawa. Podobnie, korzenie nie powinny zawierać części nadziemnych i zanieczyszczeń mineralnych.
Podstawowe substancje czynne
Liście pokrzywy są bogate w różnorodne składniki, które wpływają na ich właściwości lecznicze. Znajdują się w nich barwniki roślinne, takie jak chlorofil, ksantofil oraz beta-karoten. Wśród witamin, które są obecne, można wymienić witaminę K, witaminę C oraz witaminy z grupy B, w tym B1 i B2. Liście zawierają także garbniki, aminy, kwasy organiczne oraz flawonoidy i karotenoidy. W małych ilościach znajduje się w nich również olejek eteryczny oraz niezidentyfikowane jeszcze związki, które zwiększają odporność organizmu na infekcje. Co więcej, liście pokrzywy są źródłem wielu mikroelementów, takich jak wapń, magnez, żelazo, potas, krzem, fosfor, jod, siarka i sód. Włoski parzące na liściach pokrzywy zawierają lotne składniki, takie jak metyloheptanon i antofen.
Jeśli chodzi o korzenie pokrzywy, zawierają one związki o charakterze lipidów i steroli, w tym lecytynę, a także lignany i polisacharydy. Korzenie są także źródłem rozpuszczalnej krzemionki, kwasów organicznych oraz soli mineralnych, szczególnie wapnia. Ten różnorodny skład chemiczny sprawia, że pokrzywa jest ceniona jako roślina lecznicza.
Działanie pokrzywy zwyczajnej
![](https://ziolowaprzystan.pl/wp-content/uploads/2023/07/Dzialanie-pokrzywy-1024x1024.webp)
Pokrzywa jest rośliną o niezwykle szerokim spektrum zastosowań leczniczych, cieszącą się uznaniem już w czasach starożytnych. Hipokrates, Dioskurides oraz Pliniusz doceniali jej zdolność do gojenia owrzodzeń i zatrzymywania krwawień. W medycynie ludowej stosowano świeże rośliny do biczowania kończyn i jako okłady na bolące miejsca w chorobach reumatycznych, artretycznych i nerwobólach.
Liście i korzenie pokrzywy posiadają wiele właściwości. Działają moczopędnie, co może być przydatne w leczeniu stanów zapalnych układu moczowego. Mają również działanie ściągające, co przyczynia się do ich skuteczności w hamowaniu krwawień. Dodatkowo, wykazują efekty przeciwbiegunkowe, przeciwkrwotoczne i przeciwzapalne. Pokrzywa jest również znana ze swoich właściwości tonizujących, które pomagają poprawić ogólną kondycję organizmu.
Co więcej, pokrzywa przyczynia się do poprawy metabolizmu, stymuluje produkcję enzymów trzustkowych, co ma pozytywny wpływ na trawienie. Istotne jest także to, że pokrzywa wspomaga produkcję czerwonych krwinek i hemoglobiny, co czyni ją użyteczną w profilaktyce i leczeniu anemii. Przeciwcukrzycowe właściwości pokrzywy mogą być pomocne dla osób z cukrzycą, a jej działanie przeciwgośćcowe może przynieść ulgę osobom z problemami ze stawami.
Pokrzywa zwyczajna zastosowanie w medycynie
![](https://ziolowaprzystan.pl/wp-content/uploads/2023/07/Pokrzywa-zastosowanie-w-medycynie-1024x1024.webp)
W medycynie, pokrzywa jest cenionym surowcem, używanym w różnych formach i do różnych celów. Poniżej kilka przykładów:
- Napar z liści pokrzywy: jest łatwy do przygotowania. Wystarczy zalanie 1 łyżki liści szklanką wrzącej wody i odstawić go pod przykryciem na 10-15 minut. Taki napar spożywany trzy razy dziennie, świeżo przygotowany, działa jak tonik wzmacniający, szczególnie przydatny dla osób cierpiących na anemię. Działa także jako środek detoksykujący, poprawia trawienie i pozytywnie wpływa na przemianę materii. Napar z pokrzywy ma także zastosowanie zewnętrzne. Może być używany do płukania gardła w przypadku zapalenia jamy ustnej i anginy. Wykorzystywany jest także jako środek przeciwko łupieżowi, łojotokowi i wypadaniu włosów.
- Sok z pokrzywy: Można go przygotować, zbierając młode liście pokrzywy, które następnie należy umyć i wycisnąć (za pomocą sokowirówki lub blendera). Sok z pokrzywy ma właściwości oczyszczające, jest polecany w anemii i przy problemach skórnych. Zaleca się picie 50-100 ml świeżego soku dziennie.
- Syrop z pokrzywy: Ten syrop może pomóc w walce z anemią i osłabieniem organizmu. Aby go przygotować, zalej 200 g świeżych liści pokrzywy litrem wody i gotuj przez około 15 minut. Następnie odcedź i dodaj 200 g cukru, a następnie gotuj, aż uzyskasz konsystencję syropu. Można przyjmować po łyżce trzy razy dziennie.
- Kompres z pokrzywy: Świeże liście pokrzywy można stosować jako kompres na zmęczone nogi, stłuczenia czy owrzodzenia. Wystarczy zalać liście gorącą wodą, odczekać, aż przestygną do przyjemnej temperatury, a następnie nałożyć na problematyczne miejsce, owijając bandażem. Kompres powinien pozostać na skórze przez około 20-30 minut.
Wszystkie te preparaty można łatwo przygotować w domu, jednak zawsze warto pamiętać o możliwości wystąpienia reakcji alergicznych.
Z pokrzywą możemy przygotować różnego rodzaju naturalne kosmetyki, które doskonale wpłyną na kondycję naszej skóry. Poniżej znajdują się przepisy na parówki do twarzy, mieszanki kąpielowe oraz płyny i wody pokrzywowe:
- Parówki do twarzy z pokrzywy: Te parówki pomagają oczyścić pory, zmiękczyć skórę i poprawić jej ogólny stan. Do przygotowania parówki, wrzuć garść świeżych liści pokrzywy do miski z gorącą wodą. Połóż ręcznik na głowie, tworząc namiot i pochyl się nad miską, tak aby para dotykała twojej skóry. Pamiętaj o zamknięciu oczu. Paruj twarz przez 10-15 minut.
- Mieszanka kąpielowa z pokrzywy: Kąpiel z pokrzywą działa relaksująco i odżywczo na skórę. Aby przygotować mieszankę kąpielową, wrzuć do gorącej wody w wannie garść suszonych liści pokrzywy. Pozwól im namoczyć się przez kilka minut, a następnie zanurz się w wannie i zrelaksuj. Kąpiel powinna trwać około 15-20 minut.
- Płyn pokrzywowy do skóry: Płyn pokrzywowy może pomóc w walce z trądzikiem i innymi problemami skórnymi. Do jego przygotowania, zalej garść suszonych liści pokrzywy szklanką wrzącej wody i pozostaw do zaparzenia na 10 minut. Po przestudzeniu, płyn można przechowywać w lodówce i stosować na skórę za pomocą wacika.
- Woda pokrzywowa do włosów: Woda pokrzywowa działa wzmacniająco na włosy i pomaga w walce z łupieżem. Aby ją przygotować, zalej garść suszonych liści pokrzywy dwoma szklankami wrzącej wody i pozostaw do zaparzenia na 30 minut. Po przestudzeniu, wodę można stosować do płukania włosów po umyciu.
Pamiętaj, że naturalne i kosmetyki z pokrzywy są zazwyczaj delikatne dla skóry, ale zawsze warto przetestować je na małym fragmencie skóry przed pełnym zastosowaniem, aby upewnić się, że nie wystąpi reakcja alergiczna.
Pokrzywa zwyczajna zastosowanie w kuchni
![](https://ziolowaprzystan.pl/wp-content/uploads/2023/07/Pokrzywa-zastosowanie-w-kuchni-1024x1024.webp)
Pokrzywa zwyczajna, mimo iż często uważana za uciążliwy chwast, jest tak naprawdę cennym składnikiem w kuchni. Dzięki bogactwu witamin i minerałów, pokrzywa jest doskonałym dodatkiem do wielu dań i napojów. Młode liście pokrzywy są idealne do sałatek, zup, pesto, smoothie czy jako dodatek do pieczywa. Znane są przepisy na zupę z pokrzywy, do której przygotowania młode liście pokrzywy należy zblanszować, a następnie zmiksować razem z przyprawami, cebulą, czosnkiem i bulionem. Zupa ta nie tylko smakuje wyśmienicie, ale jest również odżywcza i zdrowa.
Pokrzywa może również stanowić doskonały dodatek do risotto, makaronów czy jajecznicy, wprowadzając do nich niepowtarzalny, lekko gorzkawy smak. Oprócz potraw, pokrzywę można również wykorzystać do sporządzenia zdrowego napoju. Napar z pokrzywy doskonale sprawdzi się jako alternatywa dla herbaty. Do jego przygotowania wystarczy zalać garść suszonych liści wrzącą wodą i zaparzyć przez kilka minut. Napój ten jest nie tylko orzeźwiający, ale również posiada wiele prozdrowotnych właściwości.
W kuchni korzysta się również z nasion pokrzywy, które są bogatym źródłem protein. Można je dodawać do sałatek, pieczywa czy smoothie, wzbogacając w ten sposób naszą dietę. Pamiętaj, że do spożycia nadają się tylko młode, nieskażone liście pokrzywy, najlepiej zbierane wczesną wiosną. Zawsze upewnij się, że rośliny pochodzą z czystego miejsca, z dala od drogi i nie są zanieczyszczone chemikaliami.
Oto kilka prostych i smacznych przepisów z pokrzywą:
- Zupa z pokrzywy: Składniki to pęczek młodych liści pokrzywy, 1 cebula, 1 ziemniak, 2 litry bulionu warzywnego, sól, pieprz, śmietana do podania. Cebulę siekamy i szklimy na patelni. Ziemniaka obieramy, kroimy w kostkę i dodajemy do cebuli. Liście pokrzywy płuczemy i dodajemy do zupy. Zalewamy bulionem i gotujemy do miękkości ziemniaków. Zupę blendujemy na gładko, doprawiamy do smaku solą i pieprzem. Podajemy z kleksem śmietany.
- Pesto z pokrzywy: Składniki to 2 garście młodych liści pokrzywy, 50 g orzechów włoskich, 50 g startego parmezanu, 2 ząbki czosnku, 125 ml oliwy z oliwek, sól i pieprz do smaku. Liście pokrzywy parzymy wrzątkiem, a następnie osączamy i blendujemy razem z resztą składników. Pesto przechowujemy w słoiku w lodówce.
- Napar z pokrzywy: Składniki to 1 łyżka suszonych liści pokrzywy, 1 szklanka wrzącej wody. Liście pokrzywy zalewamy wrzącą wodą i zaparzamy pod przykryciem przez około 10 minut. Napar przecedzamy i pijemy, można dodać miodu dla smaku.
- Risotto z pokrzywą: Składniki to 1 szklanka ryżu arborio, 1 cebula, 2 ząbki czosnku, 1 szklanka białego wina, 1 litr bulionu warzywnego, 2 garście młodych liści pokrzywy, 50 g startego parmezanu, sól, pieprz, oliwa z oliwek. Cebulę i czosnek siekamy i szklimy na oliwie. Dodajemy ryż i smażymy razem przez około 2 minuty. Następnie wlewamy wino i gotujemy, aż alkohol odparuje. Dodajemy bulion, porcja po porcji, aż ryż będzie miękki. W międzyczasie liście pokrzywy parzymy wrzątkiem, osączamy i siekamy. Dodajemy pokrzywę do risotto razem z parmezanem. Doprawiamy do smaku solą i pieprzem.
Pamiętaj, aby zawsze używać rękawic podczas zbierania i przygotowywania pokrzywy, aby uniknąć poparzeń. Pokrzywa to prawdziwa skarbnica zdrowia i smaku, która zasługuje na miejsce w naszych kuchniach.