Czosnek zwyczajny

Właściwości

Związki siarkowe i działanie przeciwdrobnoustrojowe

Czosnek zwyczajny zawiera związki siarkowe – przede wszystkim allinę, allicynę i ajoen oraz różne disiarczki i trisiarczki – a także potas, żelazo, cynk, selen i witaminy z grupy B oraz C. Wykazuje właściwości przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze, działa też przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie.

Odporność i przeziębienie

Czosnek bywa stosowany jako środek wspomagający odporność. Wspomaga odkrztuszanie i łagodzi objawy przeziębienia, grypy i infekcji wirusowych; stosuje się go przy infekcjach górnych dróg oddechowych i obniżonej odporności.

Trawienie

Czosnek pobudza produkcję soków trawiennych i żółci oraz sprzyja trawieniu tłuszczów i białek.

Pasożyty przewodu pokarmowego

Czosnek działa przeciwpasożytniczo – historycznie stosowano go przeciw tasiemcom i innym pasożytom przewodu pokarmowego. Allicyna, związek obecny w czosnku, hamuje wzrost różnych pierwotniaków, w tym Giardia lamblia, dlatego czosnek jest ceniony w medycynie ludowej jako środek przeciwpasożytniczy.

Zastosowania

Syrop czosnkowy

3–4 ząbki świeżego czosnku rozgnieć i wymieszaj z 3 łyżkami miodu oraz sokiem z połowy cytryny. Odstaw na 12 godzin w temperaturze pokojowej. Syrop stosuje się przy pierwszych objawach infekcji.

Mleko z czosnkiem

1 ząbek czosnku rozgnieć, dodaj do 250 ml mleka, podgrzej, nie doprowadzając do wrzenia, i odstaw na 10 minut. Pije się je wieczorem przy suchym kaszlu i osłabieniu.

Olej czosnkowy

5 rozgniecionych ząbków czosnku zalej 200 ml oleju tłoczonego na zimno i odstaw na 5–7 dni w chłodnym miejscu. Przecedź i przechowuj w lodówce. Olej stosuje się wspomagająco przy infekcjach, a zewnętrznie – do wcierania w klatkę piersiową.

Okład czosnkowy na skórę

1 świeży ząbek czosnku rozetrzyj i wymieszaj z łyżką oleju. Przy stanach zapalnych skóry nakładaj punktowo na zmiany skórne, krótko – na 5–10 minut – a następnie zmyj.

Zbiór i przechowywanie

Cebule zbiera się zwykle na przełomie lipca i sierpnia, gdy dolne liście zaczynają żółknąć. Wykopuje się je ostrożnie, pozostawiając możliwie dużo łodygi, i suszy przez kilka tygodni w przewiewnym, cienistym miejscu. Gdy szyjka i łuski są suche, główki oczyszcza się z korzeni i uszkodzonych łusek zewnętrznych i przechowuje w suchym, chłodnym i dobrze wentylowanym pomieszczeniu.

Jak rozpoznać

Czosnek zwyczajny (Allium sativum L.) to bylina z rodziny amarylkowatych, często uprawiana jako roślina jednoroczna lub dwuletnia, osiągająca od około 20 do 100 cm wysokości. Pod ziemią tworzy charakterystyczną cebulę złożoną z licznych ząbków. Liście są długie, równowąskie, często rynienkowate, zielone do niebieskawozielonych. Drobne białe lub różowe kwiaty tworzą pozorny baldach otoczony łuskowatą osłoną, często z cebulkami powietrznymi między kwiatami; w odmianach uprawnych kwiaty są zwykle płonne i nie zawiązują nasion.

Surowiec i przygotowanie

Surowcem jest cebula (ząbki). Cebule zbiera się zwykle na przełomie lipca i sierpnia, gdy dolne liście zaczynają żółknąć, i suszy przez kilka tygodni w przewiewnym, cienistym miejscu. Oczyszczone główki przechowuje się w suchym, chłodnym i dobrze wentylowanym pomieszczeniu w temperaturze około 0–2°C i przy wilgotności względnej 60–70%, co pozwala zachować ich trwałość i jakość nawet przez 6–9 miesięcy. Czosnek zaleca się spożywać na surowo, bo podczas obróbki termicznej traci część cennych składników.

Źródła i uwagi redakcyjne

Zioła w Rytmie Natury, s. 101–104; Zioła dla zdrowia, s. 307 i 310; Poradnik przetrwania, s. 23, 82–83, 91 i 235.