O CBD można przeczytać, że działa przeciwbólowo, przeciwlękowo, przeciwzapalnie, chroni neurony i serce. Za takimi zdaniami stoją jednak badania o bardzo różnej wadze: od dużych badań klinicznych leku, przez małe eksperymenty z jedną dawką, po doświadczenia na komórkach i zwierzętach. W tym artykule pokazujemy, co w badaniach nad CBD zostało potwierdzone, co pozostaje wstępne, a co jest na razie hipotezą – i jak samodzielnie ocenić informację o „badaniach”.

Jak czytać informacje o badaniach nad CBD

Zanim uznasz, że „badania potwierdzają” działanie CBD, warto zadać kilka pytań:

  • Na kim prowadzono badanie? Wynik z hodowli komórkowej lub badania na myszach nie mówi, czy coś działa u ludzi.
  • Ile osób wzięło udział? Badanie z udziałem kilkunastu osób może wskazać kierunek, ale nie daje pewności.
  • Czy była grupa kontrolna z placebo? Bez niej trudno oddzielić działanie substancji od oczekiwań i naturalnego przebiegu dolegliwości.
  • Jaki preparat i jaka dawka? W wielu badaniach klinicznych stosowano oczyszczony CBD w dawkach wielokrotnie wyższych niż w olejkach konsumenckich albo preparaty zawierające także THC.
  • Czy wynik się powtórzył? Pojedyncze badanie, nawet dobre, wymaga potwierdzenia w kolejnych.

Poziomy dowodów w skrócie

Najwyżej w hierarchii dowodów stoją randomizowane badania kontrolowane placebo (RCT) i ich przeglądy systematyczne. Niżej są badania obserwacyjne, w których uczestników nie przydziela się losowo, więc trudno oddzielić działanie substancji od innych czynników. Badania na zwierzętach i hodowlach komórkowych (in vitro) pokazują możliwe mechanizmy działania, ale nie dowodzą skuteczności u ludzi. Dla CBD wygląda to tak:

  • Najmocniejsze dowody kliniczne – badania leku z oczyszczonym kannabidiolem w określonych rzadkich zespołach padaczkowych.
  • Wstępne, niespójne dane u ludzi – lęk w warunkach eksperymentalnych, sen, niektóre rodzaje bólu, uzależnienia.
  • Głównie badania na zwierzętach i komórkach – działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne, „neuroprotekcyjne”, przeciwnowotworowe.
  • Brak wiarygodnych danych – „detoks”, „odmładzanie”, „wzmacnianie odporności”, zapobieganie chorobom serca.

Padaczka – gdzie dowody kliniczne są najmocniejsze

W UE istnieje lek na receptę zawierający oczyszczony kannabidiol. Jest stosowany w określonych rzadkich zespołach padaczkowych: w zespole Lennoxa-Gastauta i zespole Dravet w połączeniu z klobazamem, a zgodnie z aktualną dokumentacją produktu także w napadach związanych ze stwardnieniem guzowatym. W badaniach klinicznych lek zmniejszał częstość napadów w porównaniu z placebo, ale u większości pacjentów napady nie ustępowały całkowicie.

Dawkę leku ustala lekarz, a leczenie wymaga nadzoru oraz kontroli bezpieczeństwa, w tym czynności wątroby. Częste działania niepożądane to senność, zmniejszenie apetytu i biegunka. Tego wyniku nie można przenosić na olejki CBD ze sklepu ani na inne rodzaje padaczki – leczenie padaczki zawsze prowadzi lekarz.

Lęk – obiecujące, ale małe badania

Najczęściej cytowane badanie objęło 24 osoby z fobią społeczną: po jednorazowej wysokiej dawce CBD uczestnicy odczuwali mniejszy lęk podczas symulowanego wystąpienia publicznego niż po placebo. Był to jednorazowy eksperyment, a inne małe badania eksperymentalne dały wyniki mieszane. Brakuje dużych, długoterminowych badań u osób z zaburzeniami lękowymi. To nie daje podstaw do uznania CBD za leczenie zaburzeń lękowych ani do przenoszenia dawki z badania na produkty konsumenckie.

Ból – dowody słabsze, niż sugerują reklamy

Dane kliniczne dotyczące samego CBD w bólu są słabe i niespójne. Międzynarodowe Stowarzyszenie Badania Bólu (IASP) nie rekomenduje ogólnego stosowania kannabinoidów w leczeniu bólu ze względu na brak wystarczających wysokiej jakości dowodów. Część pozytywnych wyników dotyczy preparatów zawierających THC, a nie samego CBD.

Sen i depresja – za mało danych

Doniesienia o poprawie snu pochodzą głównie z obserwacji bez grupy kontrolnej i z badań, w których CBD łączono z innymi substancjami. Senność bywa zresztą działaniem niepożądanym CBD, a nie leczeniem bezsenności. W depresji efekty przeciwdepresyjne opisywano przede wszystkim w modelach zwierzęcych; nie ma badań klinicznych, które pozwalałyby stosować CBD w leczeniu depresji. Depresja wymaga diagnozy i leczenia prowadzonego przez specjalistę.

Stan zapalny, przeciwutleniacze i „ochrona neuronów”

Działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i ochronne wobec komórek nerwowych opisano głównie w badaniach na komórkach i zwierzętach. Klasyczne badanie z 1998 roku, w którym CBD działał antyoksydacyjnie, przeprowadzono na hodowlach neuronów. Takie wyniki pomagają zrozumieć mechanizmy, ale nie pokazują, że olejek CBD chroni przed chorobą Alzheimera, Parkinsona czy innymi chorobami neurodegeneracyjnymi. Szerzej o badaniach w konkretnych chorobach piszemy w artykule o tym, co wiadomo o CBD w chorobach przewlekłych.

Serce i ciśnienie krwi

W małym badaniu u zdrowych uczestników po jednorazowym podaniu CBD obserwowano niewielkie zmiany ciśnienia. Taki eksperyment nie pokazuje, że CBD zapobiega chorobom serca ani leczy nadciśnienie. Osoby przyjmujące leki na nadciśnienie lub przeciwzakrzepowe powinny szczególnie uważać na możliwe interakcje.

Nowotwory, nudności i wymioty

Badania nad przeciwnowotworowym działaniem CBD są przede wszystkim przedkliniczne – prowadzone na komórkach i zwierzętach. Leki kannabinoidowe stosowane w nudnościach i wymiotach po chemioterapii zawierają przede wszystkim THC lub jego syntetyczne odpowiedniki i nie są dowodem skuteczności olejku CBD. Dane dotyczące samego CBD w tym wskazaniu są ograniczone. Pacjenci onkologiczni powinni omawiać każdy preparat z lekarzem prowadzącym, bo CBD może wchodzić w interakcje z lekami przeciwnowotworowymi.

Bezpieczeństwo – czego dowiedziano się z badań

Badania kliniczne pokazały, że CBD nie jest substancją pozbawioną działań niepożądanych. Najczęściej opisywano senność, zmęczenie, biegunkę i spadek apetytu, a przy wyższych dawkach – wzrost enzymów wątrobowych. CBD może też zmieniać działanie innych leków. Amerykańska FDA i NCCIH wskazują m.in. na możliwość uszkodzenia wątroby, interakcji lekowych i sedacji. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wskazała brak dowodów na potencjał nadużywania czystego CBD, a Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności zwraca uwagę na luki w wiedzy o jego długoterminowym bezpieczeństwie. Praktyczne informacje o jakości produktów, działaniach niepożądanych i interakcjach olejków CBD z lekami zebraliśmy w przewodniku po olejkach CBD.

Mechanizm działania – skąd biorą się hipotezy

CBD słabo wiąże się z receptorami kannabinoidowymi CB1 i CB2, ale oddziałuje na inne cele w organizmie, m.in. receptory serotoninowe 5-HT1A, kanały TRPV1 czy enzym rozkładający anandamid. Z tego powodu badacze sprawdzają go w wielu kierunkach. Wielość mechanizmów opisanych w laboratorium nie oznacza jednak wielu potwierdzonych zastosowań u ludzi. Podstawy działania tego układu wyjaśniamy w artykule o tym, jak działa układ endokannabinoidowy.

Podsumowanie

Najmocniejsze dowody kliniczne dotyczą leku na receptę z oczyszczonym kannabidiolem, stosowanego w określonych rzadkich zespołach padaczkowych pod kontrolą lekarza – a nie olejków CBD. W lęku, bólu, śnie i depresji dane są wstępne, niespójne lub dotyczą preparatów z THC. Działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i ochronne wobec neuronów opisano głównie w laboratorium. Jeśli czytasz, że „badania potwierdzają” działanie CBD, sprawdź, kogo badano, jakim preparatem i w jakiej dawce.