Zielnik
Nagietek lekarski
Calendula officinalis
Jednoroczna roślina o rozgałęzionych, lepkich pędach i podłużnych, jasnozielonych liściach, z dużymi, pomarańczowymi lub żółtymi koszyczkami kwiatowymi. W Polsce uprawiana w ogrodach, miejscami dziczeje. Karta opisuje kwiaty, zbierane od czerwca do października.
Właściwości
Tradycyjnie opisywane zastosowanie: zewnętrznie przy drobnych podrażnieniach skóry.
Zastosowania
Kwiat nagietka jest przedmiotem monografii Europejskiej Agencji Leków. Surowiec zawiera flawonoidy, triterpeny i karotenoidy; tradycyjnie stosowano go zewnętrznie.
Jak rozpoznać
Jednoroczna roślina o wzniesionej, rozgałęzionej łodydze, podłużnych lekko owłosionych liściach i dużych koszyczkach kwiatowych w kolorze żółtym lub pomarańczowym. Kwiaty mają charakterystyczny, lekko żywiczny zapach. Można pomylić z: Nagietek polny; inne żółto-pomarańczowe astrowate.
Występowanie
W Polsce występuje głównie w uprawie ogrodowej, na działkach, w ogródkach ziołowych i na plantacjach zielarskich; rzadziej dziczeje w pobliżu siedlisk ludzkich.
Surowiec i przygotowanie
Kwiaty i koszyczki nagietka są wykorzystywane jako surowiec zielarski. W celach leczniczych uprawia się przede wszystkim odmiany z pełnymi, ciemnopomarańczowymi kwiatami, które przeważają w kwiatostanie. Nagietek jest rośliną niewymagającą pod względem gleby, dobrze radzi sobie nawet na lżejszych podłożach. Rozprzestrzenia się poprzez nasiona, które wysiewa się wiosną. Aby zapewnić ciągłe kwitnienie i stopniowo rozłożyć zbiór koszyczków, nagietka można siać w kilku terminach. Nasiona wsiewa się bezpośrednio do gleby od kwietnia do połowy czerwca, w ilości 7-8 kg/ha na głębokość 2-3 cm i z zachowaniem odległości 30-40 cm pomiędzy rzędami. Pierwsze siewki pojawiają się po 7-12 dniach. Opieka nad plantacją obejmuje przede wszystkim odchwaszczanie oraz przerywanie siewek, jeśli rośliny wzeszły za gęsto. Zbiór kwiatów zaczyna się około 10-12 tygodni po wschodach, a zbieranie kwiatów odbywa się stopniowo, w miarę ich kwitnienia. Do surowca zielarskiego można zaliczyć zarówno całe koszyczki kwiatowe, jak i tylko kwiaty języczkowate, nazywane płatkami. Zbiór odbywa się w słonecznej i suchej pogodzie. Aby pozyskać płatki, najpierw zbiera się całe koszyczki, z których następnie natychmiast po zerwaniu wyskubuje się płatki. Po zebraniu płatki przenosi się do suszenia w cienistym, czystym i przewiewnym miejscu. Suszenie na słońcu jest niewskazane, gdyż może prowadzić do utraty barwy i właściwości leczniczych płatków. Koszyczki kwiatowe pozbawione szypułek najlepiej suszyć w suszarni ogrzewanej do temperatury 35-45°C. Po prawidłowym wysuszeniu, kwiaty nagietka powinny zachować swoją naturalną, pomarańczową barwę. Z 4-5 kg świeżych koszyczków uzyskuje się około 1 kg suchego surowca, natomiast pozyskanie 1 kg suchych płatków wymaga wyskubania około 10 kg świeżych koszyczków, co wiąże się z dużym nakładem pracy ręcznej.
Źródła i uwagi redakcyjne
Karta książkowa „Zielnik Ziołowej Przystani”. Źródło treści: Leksykon ziół.xlsx. Monografia EMA/HMPC dla Calendulae flos — istnienie potwierdzone 21.09.2026.