Układ endokannabinoidowy (ECS) to jeden z systemów sygnalizacyjnych organizmu, poznany stosunkowo niedawno. W opisach produktów z CBD bywa przedstawiany jako system, który wystarczy „wspierać”, by poczuć się lepiej. W tym artykule wyjaśniamy, z czego składa się ECS, w jakich procesach uczestniczy, jak na niego wpływają kannabinoidy roślinne – i czego nauka jeszcze nie wie.

Czym jest układ endokannabinoidowy

Układ endokannabinoidowy to sieć receptorów, cząsteczek sygnałowych wytwarzanych przez organizm i enzymów, które te cząsteczki wytwarzają i rozkładają. Występuje u ludzi i innych kręgowców. Uczestniczy w regulacji wielu procesów – m.in. przewodzenia sygnałów w układzie nerwowym, odczuwania bólu, apetytu, reakcji na stres i funkcji układu odpornościowego. Jest jednym z wielu mechanizmów, które pomagają utrzymać równowagę organizmu (homeostazę), obok m.in. układu nerwowego autonomicznego i hormonalnego.

Elementy układu endokannabinoidowego

Receptory CB1 i CB2

  • CB1 występują szczególnie obficie w ośrodkowym układzie nerwowym. Za ich pośrednictwem THC wywołuje dużą część swoich efektów psychoaktywnych.
  • CB2 są związane głównie z komórkami układu odpornościowego i występują m.in. w tkankach obwodowych.

Kannabinoidy oddziałują też na inne receptory i kanały jonowe, np. TRPV1 czy GPR55. Badacze wciąż dyskutują, które z nich należy uznać za część układu endokannabinoidowego.

Endokannabinoidy

Najlepiej poznane endokannabinoidy to anandamid (AEA) i 2-arachidonyloglicerol (2-AG). W uproszczeniu organizm wytwarza je „na żądanie”, gdy są potrzebne, i szybko je rozkłada. Popularne określenie anandamidu jako „cząsteczki szczęścia” wynika z jego nazwy (sanskryckie „ananda” – błogość), a nie z tego, że odpowiada za nastrój.

Enzymy

Za rozkład endokannabinoidów odpowiadają głównie dwa enzymy: FAAH, który rozkłada anandamid, oraz MAGL, który rozkłada 2-AG. Dzięki nim sygnał jest krótkotrwały i działa lokalnie.

Jak działa ECS

Endokannabinoidy działają inaczej niż większość przekaźników nerwowych: są uwalniane przez komórkę odbierającą sygnał i działają „wstecz” na komórkę, która go wysłała, hamując wydzielanie innych przekaźników. W ten sposób ECS może modulować uwalnianie neuroprzekaźników. W układzie odpornościowym uczestniczy w regulacji reakcji zapalnej.

Większość tej wiedzy pochodzi z badań na zwierzętach i komórkach. U ludzi trudno zmierzyć „aktywność” ECS – nie ma badania, które pozwalałoby ocenić, czy czyjś układ endokannabinoidowy działa „prawidłowo” albo jest „osłabiony”.

Jak odkryto układ endokannabinoidowy

  • 1940 – zespół Rogera Adamsa wyizolował kannabidiol (CBD) z konopi.
  • Lata 60. – zespół Raphaela Mechoulama opisał strukturę chemiczną CBD, a następnie wyizolował i scharakteryzował THC.
  • Koniec lat 80. i początek lat 90. – zidentyfikowano receptor kannabinoidowy w mózgu (m.in. badania zespołu Allyn Howlett), a w 1990 roku sklonowano receptor CB1.
  • 1992 – opisano anandamid, pierwszy znany endokannabinoid.
  • 1993 – sklonowano receptor CB2.
  • Połowa lat 90. – opisano 2-AG jako drugi ważny endokannabinoid.

Odkrycie ECS pozwoliło zrozumieć, dlaczego THC działa na mózg, i otworzyło nowe kierunki badań. Nie oznacza to jednak, że każda substancja z konopi ma udowodnione działanie lecznicze.

Jak kannabinoidy roślinne wpływają na ECS

THC działa przede wszystkim poprzez receptory kannabinoidowe, a aktywacja CB1 odpowiada za dużą część jego efektów psychoaktywnych. CBD ma niskie powinowactwo do klasycznych receptorów CB1 i CB2. W badaniach laboratoryjnych wpływa na wiele innych celów, m.in. receptory serotoninowe 5-HT1A i kanały TRPV1, a w niektórych modelach hamuje rozkład anandamidu. To, który z tych mechanizmów ma znaczenie u ludzi, wciąż nie jest jasne – mechanizm opisany w laboratorium nie jest równoznaczny z potwierdzonym efektem klinicznym.

Popularne hasła reklamowe, które przypisują CBD naprawianie lub regulowanie układu endokannabinoidowego, nie mają potwierdzenia w badaniach klinicznych. O tym, co badania nad CBD potwierdzają, a co pozostaje hipotezą, piszemy w osobnym artykule, a hipotezę o współdziałaniu składników konopi omawiamy w tekście o koncepcji synergii kannabinoidów.

Hipoteza klinicznego niedoboru endokannabinoidów

Kliniczny niedobór endokannabinoidów (Clinical Endocannabinoid Deficiency, CECD) to hipoteza badawcza zaproponowana przez Ethana Russo. Była rozważana m.in. w kontekście migreny, fibromialgii i zespołu jelita drażliwego. Nie jest to uznane rozpoznanie medyczne i nie istnieje rutynowy test diagnostyczny, który pozwalałby stwierdzić taki „niedobór”. Dane na ten temat są ograniczone i niejednoznaczne, a sama hipoteza nie stanowi uzasadnienia do samodzielnego stosowania CBD.

Styl życia a układ endokannabinoidowy

Badania pokazują, że np. wysiłek fizyczny może wpływać na stężenie niektórych endokannabinoidów we krwi. Nie wynika z tego, że konkretne produkty czy zabiegi poprawiają działanie tego układu. Zdrowy sen, ruch, dieta i radzenie sobie ze stresem mają dobrze udokumentowane korzyści zdrowotne niezależnie od tego, jak wpływają na ECS.

Czego jeszcze nie wiemy

  • jak mierzyć stan układu endokannabinoidowego u konkretnej osoby,
  • czy i w jakich chorobach zaburzenia ECS są przyczyną, a w jakich skutkiem choroby,
  • które mechanizmy działania CBD opisane w laboratorium mają znaczenie w organizmie człowieka,
  • czy leki działające na ECS (inne niż już zarejestrowane) okażą się skuteczne i bezpieczne.

Praktyczne informacje o olejkach CBD – statusie prawnym, jakości, działaniach niepożądanych i interakcjach – znajdziesz w przewodniku o tym, na co zwrócić uwagę przed sięgnięciem po olejek CBD.

Najczęściej zadawane pytania

Czy każdy ma układ endokannabinoidowy?

Tak. Układ endokannabinoidowy jest elementem fizjologii człowieka i występuje także u innych kręgowców.

Czy można mieć „niedobór” endokannabinoidów?

Istnieje taka hipoteza badawcza (CECD), ale nie jest to uznane rozpoznanie medyczne i nie ma rutynowego testu, który pozwalałby go stwierdzić.

Czy trzeba „wspierać” układ endokannabinoidowy suplementami?

Nie ma dowodów, że zdrowa osoba potrzebuje jakichkolwiek preparatów, by jej układ endokannabinoidowy działał prawidłowo.

Podsumowanie

Układ endokannabinoidowy to ważny system sygnalizacyjny, który uczestniczy w regulacji m.in. układu nerwowego, odczuwania bólu, apetytu i odporności. Jego odkrycie wyjaśniło działanie THC i otworzyło nowe kierunki badań. Większość wiedzy o nim pochodzi jednak z laboratorium, a popularne hasła o wpływie CBD na ten układ wyprzedzają to, co udało się potwierdzić u ludzi.