Czerwiec to w kalendarzu zbiorów początek lata. Rośliny osiągają pełnię wzrostu, więc kończy się czas młodych liści, a zaczyna masowy zbiór kwitnącego ziela i letnich kwiatów. Zioła zbierane w czerwcu szybko zapełniają suszarnię: obok kwiatów lipy i rumianku dochodzą rośliny z łąk, przydroży i ziołowego ogródka. Poniżej podpowiadamy, jakie zioła zbieramy w czerwcu, po czym je rozpoznać i jak je wysuszyć — a przy roślinach opisanych już w sąsiednich miesiącach odsyłamy do przewodników po maju i lipcu.

Co można zbierać w czerwcu

  • Liście — w pełni rozwinięte, przed owocowaniem: orzech włoski.
  • Kwitnące ziele z łąk i przydroży — w początkowej fazie kwitnienia: bukwica lekarska, werbena pospolita, rdest ptasi i fiołek trójbarwny.
  • Ziele z ogrodu — kocimiętka i tymianek.
  • Kontynuacja maja — nadal można zbierać kwiaty czarnego bzu, jasnoty i koniczyny, liście pokrzywy, maliny i morwy oraz ziele przywrotnika; opisujemy je w przewodniku po majowych zbiorach.
  • Początek letnich zbiorów — w czerwcu zaczyna kwitnąć lipa, rumianek, nagietek, chaber, dziewanna, malwa, krwawnik i melisa, a także dziurawiec, przy którym obowiązują ważne zastrzeżenia dotyczące leków i słońca. Pełne opisy tych roślin znajdziesz w przewodniku po lipcowych zbiorach.

Rośliny do zbioru w czerwcu

Terminy i części roślin podajemy za kalendarzem zbiorów z książki „Zioła w Rytmie Natury” i kartami roślin z naszego zielnika; przy roślinach, które mają kartę, nazwa prowadzi do jej opisu.

Liście

Orzech włoski (Juglans regia)

  • Jak rozpoznać: duże drzewo, najczęściej w ogrodach i przy domach; liście są nieparzystopierzaste, złożone z kilku dużych, całobrzegich listków, i po roztarciu mocno, charakterystycznie pachną.
  • Co zbierać: pojedyncze listki z w pełni rozwiniętych liści, bez ogonków — z drzewa we własnym ogrodzie albo za zgodą właściciela.
  • Kiedy: w czerwcu, a według kart zielnika także w lipcu i sierpniu.
  • Suszenie i przechowywanie: listki rozkładać pojedynczo i suszyć szybko, w cieniu i przewiewie, bo przy wolnym schnięciu czernieją; świeże liście barwią palce na brązowo, więc warto zbierać je w rękawicach.

Kwitnące ziele

Bukwica lekarska (Betonica officinalis)

  • Jak rozpoznać: bylina z przyziemną rozetą podłużnych, karbowanych liści i czworokątną, owłosioną łodygą z nielicznymi parami liści; purpuroworóżowe, wargowe kwiaty tworzą na szczycie zwarty, walcowaty kłos. Rośnie na świeżych łąkach i skrajach lasów.
  • Co zbierać: ziele z kwiatami, ścinane powyżej rozety, na początku kwitnienia.
  • Kiedy: od czerwca do sierpnia.
  • Suszenie i przechowywanie: Ziele wiązać w luźne pęczki albo rozkładać cienko na sicie i suszyć w cieniu, w przewiewnym miejscu; gotowe przełożyć do szczelnych pojemników i trzymać z dala od światła.

Werbena pospolita (Verbena officinalis)

  • Jak rozpoznać: sztywna, rozgałęziona roślina o kanciastych łodygach i głęboko wcinanych liściach; drobne, bladoliliowe kwiaty siedzą na cienkich, długich kłosach. Rośnie na przydrożach, miedzach i przy zabudowaniach.
  • Co zbierać: kwitnące ziele — górne części pędów.
  • Kiedy: od czerwca do września.
  • Suszenie i przechowywanie: Ziele wiązać w luźne pęczki albo rozkładać cienko na sicie i suszyć w cieniu, w przewiewnym miejscu; gotowe przełożyć do szczelnych pojemników i trzymać z dala od światła.

Rdest ptasi (Polygonum aviculare)

  • Jak rozpoznać: niska, płożąca się roślina o drobnych, eliptycznych liściach i niepozornych, białawych lub różowawych kwiatkach w kątach liści; u nasady liści widać srebrzyste, błoniaste pochewki. Rośnie na wydeptanych miejscach — ścieżkach, podwórkach i poboczach.
  • Co zbierać: całe ziele, ścinane nad ziemią — tylko z czystych miejsc, nie z poboczy ani ścieżek uczęszczanych przez psy.
  • Kiedy: od czerwca do września.
  • Suszenie i przechowywanie: przed suszeniem dokładnie oczyścić z piasku i resztek; ziele wiązać w luźne pęczki albo rozkładać cienko na sicie i suszyć w cieniu, w przewiewnym miejscu; gotowe przełożyć do szczelnych pojemników i trzymać z dala od światła.

Fiołek trójbarwny (Viola tricolor)

  • Jak rozpoznać: niska roślina o kwiatach podobnych do małych bratków — z fioletowymi, żółtymi i białymi płatkami; rośnie na łąkach, ugorach i w ogrodach. Podobny fiołek polny ma mniejsze, kremowe kwiaty.
  • Co zbierać: kwitnące ziele — nadziemne części roślin.
  • Kiedy: w maju i czerwcu.
  • Suszenie i przechowywanie: Ziele wiązać w luźne pęczki albo rozkładać cienko na sicie i suszyć w cieniu, w przewiewnym miejscu; gotowe przełożyć do szczelnych pojemników i trzymać z dala od światła.

Ziele z ogrodu

Kocimiętka właściwa (Nepeta cataria)

  • Jak rozpoznać: bylina o szarozielonych, sercowatych, karbowanych i miękko owłosionych liściach, które po roztarciu pachną ostro, miętowo-cytrynowo; drobne, białawe kwiaty z fioletowymi plamkami tworzą kłosy na szczytach pędów. Koty chętnie się w niej tarzają.
  • Co zbierać: liście i kwitnące wierzchołki pędów.
  • Kiedy: od czerwca do sierpnia.
  • Suszenie i przechowywanie: suszyć w cieniu i niskiej temperaturze, żeby nie straciła zapachu; gotowe przełożyć do szczelnych pojemników i trzymać z dala od światła.

Tymianek pospolity (Thymus vulgaris)

  • Jak rozpoznać: niski, krzewiasty półkrzew ogrodowy o drobnych, wąskich, szarozielonych liściach z podwiniętymi brzegami i intensywnym zapachu; kwitnie drobnymi, jasnoróżowymi kwiatami.
  • Co zbierać: ulistnione wierzchołki pędów na początku kwitnienia, ścinane nad zdrewniałą częścią krzewinki.
  • Kiedy: od czerwca do października.
  • Suszenie i przechowywanie: suszyć w pęczkach w cieniu; po wysuszeniu listki łatwo osypać z łodyżek, które się odrzuca. Przechowywać w szczelnym słoju.
  • Gdzie zbierać: wyłącznie z ogrodu. Dziko rosnące macierzanki wyglądają podobnie, a macierzanka wczesna jest pod ochroną ścisłą.

Bezpieczeństwo zbioru

  • Zbieraj tylko to, co rozpoznajesz na pewno. Czerwiec to szczyt kwitnienia, więc na łąkach rośnie obok siebie wiele podobnych gatunków. Jeśli nie zgadza się choć jedna cecha z opisu, rośliny nie zbieraj.
  • Sprawdź, czy roślina nie jest chroniona. W czerwcu kwitnie m.in. arnika górska, która jest pod ochroną ścisłą i nie wolno jej zbierać ze stanowisk naturalnych; ochroną ścisłą objęta jest też macierzanka wczesna. W parkach narodowych i rezerwatach przyrody obowiązuje co do zasady zakaz pozyskiwania roślin.
  • Drzewa i krzewy oszczędzaj. Liście orzecha i kwiaty lipy zbieraj z drzew we własnym ogrodzie albo za zgodą właściciela, bez łamania gałęzi; w lasach obowiązuje zakaz niszczenia i uszkadzania drzew, krzewów i innych roślin.
  • Wybieraj czyste miejsca — rośliny z wydeptanych ścieżek, poboczy i opryskiwanych pól nie nadają się do zbioru.
  • Zbieraj w suchy dzień, po obeschnięciu rosy, i susz tego samego dnia; czerwcowe ziele jest soczyste i łatwo się zaparza.
  • Zostawiaj część roślin, żeby mogły zakwitnąć i wydać nasiona.

W pełnym kalendarzu czerwca pojawiają się również rośliny, których zbiór lub wykorzystanie wymaga większej ostrożności, dobrej identyfikacji albo znajomości ograniczeń prawnych — m.in. arnika górska, tatarak, skrzyp polny, kasztanowiec, serdecznik, mak polny, wiązówka błotna, przetacznik, szałwia, wrotycz i dziko rosnący kminek. Dlatego w tym przewodniku dla początkujących ich nie omawiamy.

Czerwiec w skrócie

Czerwiec to miesiąc kwitnącego ziela: bukwicy, werbeny, rdestu i fiołka trójbarwnego z łąk, kocimiętki i tymianku z ogrodu oraz liści orzecha włoskiego. To także początek kwitnienia lipy, rumianku, nagietka i dziurawca, które szerzej opisujemy w przewodniku lipcowym, i końcówka majowych zbiorów czarnego bzu i pokrzywy. Jeśli dopiero zaczynasz, zacznij od roślin z własnego ogrodu — tymianku i kocimiętki — a rośliny z łąk zbieraj dopiero wtedy, gdy masz pewność co do gatunku i czystości miejsca.

Cały rok zbiorów, miesiąc po miesiącu, opisujemy w książce „Zioła w Rytmie Natury. Co zbierać i uprawiać miesiąc po miesiącu”. Karty roślin znajdziesz w naszym zielniku online.

Źródła

Kalendarz zbiorów i opisy roślin: „Zioła w Rytmie Natury. Co zbierać i uprawiać miesiąc po miesiącu” (Ziołowa Przystań) — rozdział „Czerwiec” oraz indeks surowców; terminy zbioru porównane z kartami zielnika Ziołowej Przystani. Ochrona gatunkowa: rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. 2014 poz. 1409), załączniki 1–3. Zakaz uszkadzania drzew, krzewów i innych roślin w lasach: ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach, art. 30 ust. 1 pkt 5 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 663). Parki narodowe i rezerwaty: ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, art. 15 ust. 1 pkt 5 (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 13, ze zmianami, które art. 15 nie dotyczą). Stan na 6.10.2026.