Marzec to w kalendarzu zbiorów miesiąc przedwiośnia. Przyroda powoli budzi się ze snu, więc to ostatni moment na wykopki korzeni, a zarazem dobry czas na korę, pąki i sok drzew, w których rusza krążenie soków. Pod koniec miesiąca pojawiają się też pierwsze młode liście. Poniżej zebraliśmy rośliny, które warto znać w marcu, z informacją, co i kiedy można zebrać oraz jak to wysuszyć.
Co można zbierać w marcu
- Korzenie — zanim rośliny zaczną intensywnie rosnąć i zużyją zgromadzone zapasy: łopian, prawoślaz, chrzan, lubczyk, arcydzięgiel z uprawy.
- Kora, pąki i sok drzew — wraz z ruszaniem soków kora łatwo oddziela się od drewna: wierzba, dąb, brzoza, leszczyna.
- Pierwsze liście i ziele — czosnek niedźwiedzi i miodunka plamista.
- Owoce — szyszkojagody jałowca, zbierane od jesieni do marca.
- Uprawy domowe — z doniczek i szklarni przez cały czas można ścinać liście bazylii i szczypiorek.
Rośliny do zbioru w marcu
Terminy i części roślin podajemy za kalendarzem zbiorów z książki „Zioła w Rytmie Natury”. Przy każdej roślinie znajdziesz też link do jej karty w naszym zielniku.
Korzenie
Łopian większy (Arctium lappa)
- Jak rozpoznać: w pierwszym roku tworzy tylko przyziemną rozetę dużych, szerokich liści, od spodu szarawo owłosionych; w drugim roku wyrasta wysoka łodyga z kwiatostanami, które później zamieniają się w czepiające się „rzepy”.
- Co zbierać: korzeń roślin w pierwszym roku, które mają jeszcze samą rozetę liści.
- Kiedy: od października do marca.
- Suszenie i przechowywanie: korzenie oczyścić z ziemi, umyć i pokroić, a następnie suszyć cienką warstwą w cieniu, w przewiewnym miejscu; przechowywać w suchym, ciemnym miejscu w szczelnym opakowaniu.
Prawoślaz lekarski (Althaea officinalis)
- Jak rozpoznać: okazała bylina o miękko, aksamitnie owłosionych liściach; latem kwitnie jasnoróżowymi kwiatami. W Polsce zbiera się go zwykle z upraw.
- Co zbierać: korzeń, najlepiej z roślin dwu-, trzyletnich.
- Kiedy: w marcu oraz w październiku.
- Suszenie i przechowywanie: korzenie oczyścić i szybko suszyć w cieniu lub w suszarce w temperaturze do 40–50°C; przechowywać w opakowaniach chroniących przed światłem i wilgocią.
Chrzan pospolity (Armoracia rusticana)
- Jak rozpoznać: duże, podłużne liście wyrastające z ziemi kępą; gruby, jasny korzeń po przekrojeniu ma ostry, drażniący zapach.
- Co zbierać: korzenie.
- Kiedy: w marcu i kwietniu oraz od września do grudnia.
- Suszenie i przechowywanie: korzenie wykopać, umyć i oczyścić z korzeni bocznych; można je wykorzystać świeże, wysuszyć, zetrzeć albo zamrozić.
Lubczyk ogrodowy (Levisticum officinale)
- Jak rozpoznać: wysoka bylina ogrodowa o błyszczących, pierzastych liściach i bardzo charakterystycznym zapachu kojarzonym z przyprawą do zup.
- Co zbierać: korzenie roślin z uprawy.
- Kiedy: od stycznia do marca oraz od września do listopada.
- Suszenie i przechowywanie: korzenie umyć, pokroić i suszyć cienką warstwą w cieniu, w przewiewnym miejscu; przechowywać w suchym, ciemnym miejscu w szczelnym opakowaniu.
Arcydzięgiel litwor (Angelica archangelica)
- Jak rozpoznać: roślina dwuletnia: w pierwszym roku tworzy rozetę dużych, pierzastych liści, w drugim — wysoką łodygę z kulistymi baldachami zielonkawożółtych kwiatów.
- Co zbierać: korzeń — wyłącznie z własnej uprawy. Dziko rosnący arcydzięgiel jest w Polsce pod ochroną częściową, a w tej samej rodzinie są rośliny silnie trujące.
- Kiedy: w marcu i kwietniu (oraz jesienią).
- Suszenie i przechowywanie: korzeń oczyścić, umyć, przeciąć wzdłuż i suszyć w temperaturze nie wyższej niż 35°C; przechowywać w suchym, chłodnym i ciemnym miejscu.
Kora, pąki i sok
Wierzba (Salix, np. wierzba biała)
- Jak rozpoznać: drzewa i krzewy o giętkich pędach; wczesną wiosną, przed liśćmi, pokazują się puszyste kotki, a później wąskie, lancetowate liście.
- Co zbierać: korę z młodych, dwu-, trzyletnich gałązek oraz pąki. Ścina się pojedyncze pędy z różnych drzew — nigdy nie okorowuje się pnia.
- Kiedy: korę od stycznia do marca, pąki w marcu.
- Suszenie i przechowywanie: korę pociąć na mniejsze kawałki i suszyć cienką warstwą w przewiewnym, zacienionym miejscu albo w suszarce do 40–45°C.
Dąb szypułkowy (Quercus robur)
- Jak rozpoznać: duże drzewo o klapowanych liściach na bardzo krótkich ogonkach; żołędzie osadzone są na długich szypułkach — stąd nazwa.
- Co zbierać: korę z młodych gałęzi lub z drzew przeznaczonych do wycinki, z dala od dróg i źródeł zanieczyszczeń.
- Kiedy: w marcu i kwietniu, gdy krążą soki.
- Suszenie i przechowywanie: Suszyć cienką warstwą w cieniu, w przewiewnym miejscu; przechowywać w suchym, ciemnym miejscu w szczelnym opakowaniu.
Brzoza brodawkowata (Betula pendula)
- Jak rozpoznać: biała kora z ciemnymi spękaniami u podstawy pnia i cienkie, zwisające gałązki pokryte drobnymi brodawkami.
- Co zbierać: pąki oraz sok, nazywany oskołą. Sok pozyskuje się wyłącznie za zgodą właściciela drzewa — w lesie nie wolno nacinać drzew bez zgody nadleśnictwa.
- Kiedy: w marcu, na początku krążenia soków.
- Suszenie i przechowywanie: pąki suszyć cienką warstwą w cieniu, w przewiewnym miejscu; przechowywać w suchym, ciemnym miejscu w szczelnym opakowaniu. Sok jest nietrwały — najlepiej wykorzystać go od razu lub krótko przechowywać w lodówce.
Leszczyna pospolita (Corylus avellana)
- Jak rozpoznać: wielopniowy krzew; pod koniec zimy, zanim rozwiną się liście, zwisają z niego żółte kotki męskie.
- Co zbierać: pąki i kotki męskie — przed pyleniem.
- Kiedy: w lutym i marcu.
- Suszenie i przechowywanie: suszyć w cieniu, w dobrze wentylowanym miejscu lub w suszarce w niskiej temperaturze; przechowywać w suchym i chłodnym miejscu.
Pierwsze liście i owoce
Czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum)
- Jak rozpoznać: jasnozielone, lancetowate liście wyrastające z ziemi, które po roztarciu pachną wyraźnie czosnkiem; rośnie łanami w wilgotnych lasach liściastych.
- Co zbierać: liście, gdy mają ok. 10–15 cm długości, przed pojawieniem się kwiatów; odcina się je ręcznie przy ziemi.
- Kiedy: wczesną wiosną, od pierwszych liści do początku kwitnienia.
- Suszenie i przechowywanie: najczęściej wykorzystuje się go świeżo.
- Zasady zbioru: czosnek niedźwiedzi jest w Polsce pod ochroną częściową i zbieranie dziko rosnących roślin jest zakazane. Przepisy dopuszczają jego pozyskiwanie tylko na podstawie zezwolenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska — ręcznie, z licznych populacji, wyłącznie w województwach śląskim, małopolskim i podkarpackim, z pozostawieniem co najmniej 75% populacji i bez uszkadzania części podziemnych. Na własny użytek zbieraj go więc z ogrodu lub uprawy. Podstawa: rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. 2014 poz. 1409).
Miodunka plamista (Pulmonaria officinalis)
- Jak rozpoznać: jedna z pierwszych wiosennych roślin w lasach liściastych; szorstko owłosione liście z jasnymi plamami i kwiaty, które przebarwiają się z różowych na niebieskofioletowe.
- Co zbierać: liście i ziele.
- Kiedy: od marca do maja.
- Suszenie i przechowywanie: Suszyć cienką warstwą w cieniu, w przewiewnym miejscu; przechowywać w suchym, ciemnym miejscu w szczelnym opakowaniu.
Jałowiec pospolity (Juniperus communis)
- Jak rozpoznać: iglasty krzew o ostrych, kłujących igłach zebranych po trzy; owoce — szyszkojagody — dojrzewają przez kilka sezonów i są wtedy granatowoczarne z sinym nalotem.
- Co zbierać: wyłącznie dojrzałe, granatowoczarne szyszkojagody.
- Kiedy: od września do marca.
- Suszenie i przechowywanie: suszyć w temperaturze pokojowej w przewiewnym miejscu; przechowywać w szczelnym słoju.
- Uwaga: nie myl go z ozdobnym jałowcem sabińskim, który jest trujący — ma łuskowate igły i nieprzyjemny zapach po roztarciu.
Bezpieczeństwo zbioru
- Zbieraj tylko to, co rozpoznajesz na pewno. Liście czosnku niedźwiedziego można pomylić z trującą konwalią majową i zimowitem jesiennym, a rośliny baldaszkowate — z gatunkami silnie trującymi.
- Sprawdź, czy roślina nie jest chroniona. Arcydzięgiel litwor i czosnek niedźwiedzi są pod ochroną częściową; w parkach narodowych i rezerwatach nie zbiera się żadnych roślin.
- Nie uszkadzaj drzew. Korę bierz z młodych gałązek lub drzew przeznaczonych do wycinki, nigdy nie okorowuj pnia; sok i korę w lesie pozyskuj tylko za zgodą zarządcy.
- Wybieraj czyste miejsca — z dala od ruchliwych dróg, pól i terenów przemysłowych.
- Zostawiaj część roślin, żeby stanowisko odnowiło się w kolejnym roku.
W pełnym kalendarzu marca pojawiają się również rośliny, których zbiór lub wykorzystanie wymaga większej ostrożności, dobrej identyfikacji albo znajomości ograniczeń prawnych — m.in. żywokost, glistnik jaskółcze ziele, tatarak, marzanna barwierska, kruszyna, jemioła i podbiał. Dlatego w tym przewodniku dla początkujących ich nie omawiamy.
Marzec w skrócie
Marzec to czas wykopków i drzew: korzeni łopianu, chrzanu, prawoślazu i lubczyku, kory wierzby i dębu, pąków i soku brzozy oraz kotków leszczyny. Pod koniec miesiąca warto wypatrywać pierwszych liści czosnku niedźwiedziego i miodunki. Jeśli dopiero zaczynasz, zacznij od roślin z własnego ogrodu lub uprawy, które łatwo rozpoznać — na przykład korzenia chrzanu albo lubczyku, a w domu od bazylii i szczypiorku z doniczki.
Cały rok zbiorów, miesiąc po miesiącu, opisujemy w książce „Zioła w Rytmie Natury. Co zbierać i uprawiać miesiąc po miesiącu”. Więcej roślin znajdziesz w naszym zielniku online.
Źródła
Kalendarz zbiorów i opisy roślin: „Zioła w Rytmie Natury. Co zbierać i uprawiać miesiąc po miesiącu” (Ziołowa Przystań) — rozdział „Marzec” oraz indeks surowców. Ochrona gatunkowa: rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. 2014 poz. 1409), załączniki 2 i 3. Stan na 6.10.2026.